Çitlembik ya da bilimsel literatürde yer alan adı ile Celtis yaklaşık olarak aşağıda verilen bilgilerden de görüleceği 60-70 çeşidi barındıran, her sene yaprak dökmekte olan bir ağaç çeşididir. Kuzey Yarıkürenin ılıman iklime sahip bölgelerine yayılmıştır. Özellikle, Güney Asya, Güney Avrupa ve de Doğu Asya, Güney, Orta Kuzey Amerika, Güney ve de Orta Afrika'da olan bir bitki çeşididir. Sıklıkla orta büyüklükte olan ağaçlardır, boyları ise 10-25 metre kadar olsa da bazen 40 metre uzunluğuna da ulaşabilmektedir. Ülkemizde menengiç adı ile de bilinir ve Gaziantep yöresinde son derece meşhurdur.
Dünyada sıklıkla görülen çitlembik türleri şunlardır:
· Celtis aurantiaca
· Celtis australis (Adi çitlembik)
· Celtis biondii
· Celtis bungeana (Bunge çitlembiği)
· Celtis caucasica (Kafkas çitlembiği)
· Celtis cerasifera
· Celtis chekiangensis
· Celtis choseniana
· Celtis ehrenbergiana (Dikenli çitlembik)
· Celtis glabrata (Parlak yapraklı çitlembik)
· Celtis gomphophylla
· Celtis iguanaea
· Celtis integrifolia
· Celtis julianae
· Celtis koraiensis
· Celtis jessoensis
· Celtis labilis
· Celtis laevigata
· Celtis latifolia
· Celtis lindheimeri
· Celtis occidentalis
· Celtis pallida
· Celtis paniculata
· Celtis philippensis
· Celtis reticulata
· Celtis sinensis
· Celtis tetrandra
· Celtis tenuifolia
· Celtis timorensis
· Celtis tournefortii
· Celtis trinervia
· Celtis vandervoetiana
· Celtis yunnanensis
Yukarıda yer alan liste alfabetik olarak sıralanan bir liste olup, içlerinde ülkemizde yetişen türleri de vardır.
Çitlembik dünyanın değişik yerlerinde değişik biçimlerde tüketilebilen bir bitkidir. Ülkemiz özelinde ele alındığı zaman aşağıda verilen tariflerden de görüleceği gibi gerek doğrudan, gerek toz haline getirilen biçimi ile gerek ise yemek için katılarak tüketilebiliyor. Kendisine has bir aroması olan çitlembik özellikle farklı bir lezzet arayanlara hitap eder.
Çitlembik yemeklerde kullanılırken en bilinen tarif çitlembik kavurmasıdır. Onun tarifi de aşağıda şefin tarifine istinaden veriliyor. Bunun dışında çitlembik ile yapılan ve başlı başına damak çatlatan bir börek vardır. Ayrıca pilavı, salatası, salamurası da yapılıyor. Çitlembik ile yapılan çörekleri de es geçmemek gerekir. Ayrıca yemeklerin üzerine sos olarak ve de tatlıların üzerine doğrudan dökülerek kullanılabiliyor. Yani kapsam hiç de azımsanmayacak cinsten.
Çitlembik kahvesi sevmeyen var mıdır acaba? Son derece özel bir kahve türüdür. İçen insanların damağında ayrı bir tat bırakır.
Çitlembik ya da biz de bilinen adı ile menengiç kullanımı sırasında her zaman için ölçülü olmakta ve azı karar, çoğu zarar şiarından vazgeçmeden hareket etmek gerekir.
Çitlembik kullanımı sırasında özellikle aşırı hassas bünyeye sahip olan kişilerde kimi alerjik sorunlar görülebilmektedir. Ayrıca yine aşırı düzeyde tüketildiği zaman baş ağrısı, kabızlık, kaygı bozukluğu, eklem ve kas ağrısı, metal zehirlenmesi gibi sorunlar görülebilmektedir.
Kimler Çitlembik kullanmamalı sorusuna verilebilecek olan en temel yanıt üstte verilen bilgilerden de net olarak görülür olduğu gibi aşırı hassas bünyesi olanlardır. Bunun dışında hamile ve emziren kadınların da bilinçli ve doktor kontrolünde az bir biçimde tüketmesinde her zaman için fayda vardır.
Çitlembik marketlerde, aktarlarda ve de çevrimiçi satış platformlarında hem toz, hem bitki, hem de tane formunda satılmaktadır. Burada bilinmesi gereken en temel argüman alınan ürünün gerçekten çitlembik olduğundan emin olunması gerektiğidir. Bunun yanı sıra çitlembik alırken hangi biçimi olursa olsun kapalı ve markalı olanları bilinen, güvenilir adreslerden temin edilmelidir. Alınan ürünün raf ömrü kontrol edilmelidir. Ne amaçla kullanılacak ise ona uygun formda olanı gereksinim duyulduğu kadar temin edilmelidir. İşin fiyat kısmı da es geçilmemeli ürün kalitesinden emin olun çitlembik en doğru adresten satın alınmalıdır.
Çitlembik faydaları say say bitmez. İşte o faydalardan birkaçı
Kafein içermediğinden kahve sevenler için harika bir seçenektir zira kalp sağlığını riske atmaz
Vücutta olan ödemi atar
Böbrek taşı düşürmeye yardımcı olur
Romatizma ağrılarına iyi gelir
Her tür vücutta yer alan kumu döker
İdrar yolu sorunlarına iyi gelir
Vitamin ve mineral açısından zengindir
Kolesterolü dengeler
Kansızlığa iyi gelir
Stresi azaltır
Kasları korur
Regl dönemini düzene sokar
Solunumu rahatlatır
Bağışıklık sistemini güçlendirir
Saçları besler, saç dökülmesini önler ( bu bağlamda menengiç sabunu ve çitlembikle yapılan şampuanlar idealdir)
İdrar söktürür
Çitlembik ile yapılabilecek çok sayıda değişik türden tarif var ama biz burada biraz daha spesifik davranacağız. Yani biz bu yazımızda hiç yemek yapmayı sevmeyenlerin bile rahatlıkla yapabileceği pratik Çitlembikli tarifler neler onlara bakacağız. Hadi onlara bir bakalım.
Böyle bir yazılıp, menengiç kahvesi ile başlamamak olmaz. Bunun için alınan menengiç iyice kavrulur ve sonrasında ise ister döverek, ister bir başka biçimde toz haline getirilir. Arzu edilirse piyasada toz olarak satılanlar da alınarak menengiç kahvesi hazırlanabilir. Bir fincan için 2 çay kaşığı, bir fincan su ya da arzuya göre süt cezveye konularak iyice karıştırılır. Kendinden hafif şekerli bir aroması olsa da isteyenler az miktarda şeker de ilave ederek Türk kahvesi pişirir gibi kısık ateşte pişirebilir. Bu kahve hafif açık renkte olup, bol köpüklü olmaz. Bu noktada sizi yapıldığı zaman şaşırtmamalıdır.
Gelelim bir diğer tarife. O da menengiç kavurması. Son derece özel ve sağlıklı bir lezzet. Şimdi önce malzemelerine, sonra yapılışına bir bakalım.
1 demet menengiç yaprağı
1 tane rendelenmiş havuç
1 fincan zeytinyağı
1 çay kaşığı tuz
1 çay kaşığı karabiber
½ limon suyu
5-6 dal yaprak fesleğen
2 tane dövülmüş sarımsak
Menengiç yaprakları güzelce yıkanır, sonra sıcak suda haşlanır. Rengi sarıya döndüğü zaman sıcak sudan çıkarılıp, soğuk suya tutulur. Bir süre süzgeçte bekletilir. Bir tencereye zeytinyağı konulup, kızması beklenir. Rendelenen havucu kavurun. Havuç kavrulduktan sonra önce menengiç katılarak kavrulur. Sonrasında sırası ile sarımsak ve fesleğen ilave edilir, biraz daha kavrulur. Tuz, karabiber eklenir. Pişmesine yakın limon suyu eklenip, iyice karıştırılır. Ocaktan alındıktan sonra istenir ise yoğurtla ya da tek başına servis edilir. Son derece sağlıklı ve doyurucu bir tattır.
Eğer bulgur pilavını daha önce böyle denemediyseniz bir de böyle deneyin. Bulgur pilavına tanen menengiç ayrı bir rayiha katar. Tek yapmanız gereken şey bulgur pilavını yaptıktan sonra su koymadan çitlembik tanelerini eklemeniz ve birkaç dakika böyle de kavurmaktır. Sonrasında ise su ilave edilerek, pilavın yapımı tamamlanır.
Burada da yapılması gereken şey son derece basittir. Normal hazır yufka ile yapılan böreğin iç harcı içine çitlembik taneleri de eklenir. Özellikle soğan ve lor peyniri ile yapılan börekler için idealdir.
Tane çitlembikler bir tavada kavrulur. Akabinde çekilir. Sonrasında bir tavada erimiş olan tereyağı ile karıştırılır. Sonrasında da yoğurt ile karıştırılarak bir sos elde edilir. Bu sos erişte tarzı makarnaların üzerine keyifle dökülerek yenilir.
Dövülmüş ve kavrulmuş olan çitlembik susam gibi çöreğin üzerine ve/veya içine konularak tam anlamı ile damaklara lezzet şöleni yaratan çörekler hazırlanabilir.