Un Hakkında Bilinmesi Gereken Her Şey

 Un dünyanın en evrensel, en klasik olan malzemelerinin başında gelir. Her ne kadar sağlıklı bir yaşam için tercih edilmesi önerilmese de aşağıdaki yazıda verilen bilgilerden de net olarak görülür olduğu gibi içlerinde son derece sağlıklı olan un türleri de mevcuttur. Şimdi konuya son derece kapsamlı bir biçimde geniş bir bakış açısı ile bakalım. Eminiz ki sizlere de son derece faydalı olacaktır.

Un Nedir?

Bu yazımızda da işin alfabesinden başlayarak öncelikli olarak un nedir onun yanıtını verelim. Türü ne olursa olsun un, başta buğday olmak üzere muhtelif gıdaların öğütülmesi ile elde edilen toz formunda olarak kabul edilebilecek bir besin maddesidir. Aşağıda yer alan bilgilerden de net olarak anlaşılır olduğu gibi çok farklı çeşitleri olup, kullanım alanı oldukça geniştir.

Un Çeşitleri ve Temel Özellikleri Nelerdir?

Şimdi de bir sonraki aşamaya geçerek un çeşitleri hakkında bilgiler verelim. Un çeşitleri değişik başlıklar altındadır. Kavramı biraz daha açmak gerekir ise kullandığı yerler yani ekmeklik, pastalık vb.; tahılın işlenme biçimine  yani tam buğday ya da beyaz olmasına ve de glüten içerip içermemesine yani glütensiz)olmasına göre sınıflandırma yapılır. En yaygın un türleri ve özellikleri aşağıda yazılı olduğu gibidir:

Klasik Buğday Unları

·        Çok Amaçlı Un: En sık tercih edilmekte olan beyaz un türüdür. Kurabiyeden keke kadar çok değişik hamur işlerinde ve de yapılan sosun kıvamı artırmaya değin hemen her alanda kullanılmaktadır.

·        Ekmeklik Un: Protein oranı yüksek olan sert buğdaydan imal edilmektedir. Hamurun esnek ve çok daha iyi bir biçimde kabarmasını sağlar.

·        Siyez ve Karakılçık Unu: Ata tohumlarından elde edilmekte olan, besin değeri  çok yüksek, ülkemize has olan yerel buğday un türleridir.

·        Böreklik ve Baklavalık Un: Özel bir biçimde inceltilmiş, nişasta oranı son derece dengeli un türüdür. Bilhassa baklava açılırken yırtılmayı önleyerek doğru bir çıtırlık vermektedir.

·        Tam Buğday Unu: Buğdayın rüşeym ve kepek kısımları ayrılmaksızın öğütülen un türüdür. Lif, B vitamini ve mineral açısından son derece zengin bir un türüdür.

Alternatif ve Glütensiz Unlar

Burada liste uzun olmakla beraber en çok öne çıkanlara bu yazıda örneklem teşkil etmesi için verilmektedir.

·        Badem Unu: Düşük seviyeli karbonhidrat diyetlerinin bir başka ifade ediş biçimi ile Keto beslenmenin ve de glutensiz olan tüm tariflerin vazgeçilmezi olan un türüdür. Hem makaron hem de yoğun kıvamlı tarzdaki keklerin yapımı esnasında kullanılmaktadır.

·        Karabuğday yani Greçka Unu: Tamamıyla glütensiz bir un türüdür. Çok özel bir tadı vardır. Baskın ve hafif topraksı bir aromaya sahip olan bu un türü krep ve artisan ekmek yapımlarında sıklıkla tercih edilmektedir.

·        Hindistan Cevizi Unu: Yüksek lif oranına sahip alternatif bir un türüdür. Glütensiz hamur işlerinde özellikle emiş gücü çok yüksek olduğu için tercih edilir.

·        Nohut Unu:  Çok yüksek protein kaynağı olan bir un türüdür. Humus, falafel, omlet ve tuzlu hamur işlerinin vazgeçilmezi vegan bir un türüdür. Bu undan yapılan hamur işleri ekstra tok bir yapıya sahiptir.

·        Pirinç Unu: Tamamıyla glütensiz olup nişasta oranı çok yüksek bir un türüdür. Bilhassa sütlü tatlılarda ( sütlaç, muhallebi vb. )ve de kızartmalarda çıtırlık sağlamak için kullanılmaktadır.

Diğer Bakliyat ve Tahıl Unları

·        Mısır Unu: Bilhassa Karadeniz mutfağında yemek ve ekmek yapımında kullanılır. Buna ilaveten yapılan kızartmalarda da kaplama malzemesi olarak kullanılmakta olan bir un çeşididir.

·        Çavdar Unu:  Tok ve yoğun ve tok bir yapısı vardır. Ekşi maya esmer ekmeklerin en majör bileşenidir

·        Yulaf Unu: Lif oranı çok yüksektir. Fit kurabiyeler ve diyet ekmek yapımlarında beyaz unun alternatifi olarak değerlendirilmektedir.

Un Kullanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Yazımızı ortalamaya başlamış iken şimdi de türü ne olursa olsun un kullanır iken nelere dikkat etmemiz gerektiğine bir bakalım. Zira ne tür bir gıda maddesi olursa olsun alırken – tüketirken bilinçli olmak keyfi adımlar atmamak gerekir.

İlk başta söylenecek olan şey doğrudan sizin kendinizle alakalı olan bir durumdur. Eğer kilo almaya meyilli bir insansanız o zaman klasik buğday unlarını almamanız ya da en aza indirgemeniz gerekir.

Bir başka önem arz eden husus hangi un türünü alıp kullanırsanız kullanın kalitesinden emin olunmalıdır.  Örneğin siz siyez unu alıyorsanız o zaman aldığınız unun siyez unu olduğundan emin olmanız gerekir.

Nerede kullanılacak ise ona uygun seçimi yapılmalıdır. Burada da unların özelliklerini çok iyi bilmek gerekir.

Alınan un kullanılmadan önce mutlaka elekten geçirilmeli ve sonrasında kullanılmalıdır.

Kullanılmadan önce bozulup bozulmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Son olarak da unlar genelde soğuk yerlerde saklanır ama kullanılmadan birkaç saat önce çıkarılmalı ve oda sıcaklığında bekletilmelidir.

Un Sağlıklı mı Yoksa Sağlıksız mı?

Un sağlıklı mı yoksa sağlıksız mı sorusu son derece kafa karıştırıcı bir sorudur. Bu soruya baştan çok sağlıksız ya da sağlıklı bir net kesin yanıt verilemez. Bu sorunun en doğru yanıtı unun türüne göre sağlıklı olduğu ya da olmadığıdır. Alternatif unlar doğru kullanılır ise son derece sağlıklıdır. Keza bakliyat unları için de benzer bir durum söz konusudur. Un tamamı ile insan yaşamından çıkarılmamalıdır.

Un Nasıl Kullanılır?

Un genelde hamur işlerinde ana hammaddelerden bir tanesi olarak kullanılır. Bunun yanı sıra soslara ve çorbalara kıvam artıcısı olarak da değerlendirilmektedir. Çorbalarda ekstra bir lezzet de kullanıldığı unun türüne göre katar.  Ayrıca mısır unu gibi unlar kaplama amaçlı olarak da kullanılabilmektedir. Şnitzel gibi yemeklerin olmazsa olmazıdır. 

Un Satın Alırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Un türü ne olursa olsun satın alınır iken mutlaka bilinen ve güvenilir adreslerden, gereksinim duyulduğu miktarda, ihtiyaç odaklı olarak tazeliğinden, doğru ürün olduğundan emin olunarak satın alınmalıdır.