Türk mutfağında önemli bir yere sahip olan baharatlardan biri de yedi türlü baharattır. Özellikle Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde eski dönemlere kadar uzanan bir geçmişe sahiptir. Bu baharat, iştah açıcı ve aromatik bir karışım olarak bilinmektedir. Karabiber, tarçın, yenibahar, zencefil, karanfil, havlıcan ve muskat karışımlarının belirli oranlarda yapılması ile ortaya çıkmaktadır. Bazen kişniş ya da kimyon eklendiği de görülmektedir. Bu baharat karışımı eklendiği yemeklere acılık ve tat vermenin yanı sıra hafif odunsu ve egzotik bir koku kazandırmaktadır. Bu sayede hazırlanan yemeğin lezzet profilini daha üst seviyelere taşımaktadır.
Bu baharatın temel özelliği etin ağır kokusunu dengelemesidir. Bunu yaparken sebzelerin doğal şekerini de ön plana çıkarır. Karanfil ve tarçın gibi sıcak baharatları içermesi sayesinde kış aylarındaki tencere yemeklerine ayrı bir özellik katar. Yedi türlü baharatı mutfaklarınızda bulundurarak tek bir dokunuşla profesyonel biçimde restoran lezzeti dokunuşunu sunabilirsiniz. Birbiriyle uyum içerisinde olan 7 farklı şifalı bitkinin gastronomi dünyasındaki dansı hem şifayı hem lezzeti bir arada bulmanızı sağlar. Peki, yedi türlü baharat hangi yemeklerde kullanılır? Gelin hep beraber bunun detaylarına bakalım.
Kırmızı et yemekleri ve kebap çeşitleri, yedi türlü baharatın en fazla yakıştığı seçenekler arasındadır. Bu karışımın mutfaktaki asıl ustalığını sergilediği yer olduğunu söyleyebiliriz. Kırmızı et yemekleri ve kebap parçalarından başlayarak köfteleri ve fırın yemeklerine kadar ağır ateşte pişen her türlü tencere yemeklerine kadar geniş bir yelpazede kullanım alanı vardır. Bu yemekler için adeta bir imza lezzet olarak tercih edilmektedir. Güneydoğu mutfağında yedi türlü baharat tepsi kebabı ve kağıt kebabı gibi yemekler de vazgeçilmezdir. Aynı zamanda etin lezzetini bastırmadan ona harika bir aroma katması, damakta unutulmaz bir iz bırakmaktadır.
Yedi türlü baharat köfte harcı hazırlarken klasik kimyon ve karabiber ikilisine alternatiftir. Bu karışımı kullanarak köftenin daha dolgun ve katmanlı bir tadı olmasını sağlamak mümkündür. Aynı zamanda içeriğinde yenibahar ve muskat kullanılması etin lifleri arasına doğrudan nüfuz etmektedir. Bu çiğneme sırasında aromanın ağız içinde her yere yayılmasını destekler. Diğer taraftan kurban etleri gibi sert ve ağır aroması olan etleri daha yumuşak ve leziz hale getirmektedir. Bu tarz etleri terbiye etmekte kullanıldığı gibi etin kokusunu da nötralize etmektedir. Böylece yemeğin çok daha iştah açıcı bir hale gelmesine yardımcı olur.
Geleneksel Türk mutfağında iç pilavlar en nadide parçalar arasındadır. Zeytinyağlı dolmalarla birleşen bu yiyecekler yedi türlü baharatın en aktif kullanıldığı alanlar arasındadır. Kuzu tandırın yanına hazırlanan baharatlı pilavı arda ya da ciğerli iç pilavlarda bu karışım kullanılmaktadır. Pirincin nötr tadına bir lezzet şölenine dönüştürmede bu baharat karışımı oldukça etkilidir. Pilavın içerisinde bulunan dolmalık fıstık ve kuş üzümü ile yedi türlü baharatın içerisindeki karanfil ve tarçın adeta bir müzik notalarının ahengi gibi harika bir lezzet sağlar. Osmanlı mutfağında da meşhur tatlı tuzlu dengesini ayarlaması ön plandadır.
Bunların dışında kabak dolması, yaprak sarması ve kuru patlıcan dolması gibi sebze dolmalarının iç harcında bir tatlı kaşığı yedi türlü baharat eklenmektedir. Bu standart bir ev yemeğini özel bir davet tabanına dönüştürebilecek kapasiteye sahiptir. Dolmanın pişme suyu ile bu baharat karışımı birleştiği zaman sebzelerin içine tamamen işlemektedir. Alacağınız her lokmada bu baharatın gizli dokunuşlarını hissedebilirsiniz. Bu ekşi tat, dolmalarda yemeğin keskinliği ile birleşerek damağı uyaran dengeli bir lezzet bütünüdür.
Sokak lezzetlerinin ve taş fırının yemeklerinin meşhur bir kokusu vardır. Bu kokunun arkasındaki gizli kahraman yedi türlü baharattır. Peki lahmacun ve pide harçlarında yedi türlü baharatın sırrı nedir? Yedi türlü baharat evde lahmacun ve kıymalı pide harcı hazırlarken mutlaka kullanılan bir maddedir. Domates, soğan ve kıyma karışımına eklendikten sonra fırında ısıtılırken etrafa iştah kabartan bir koku yayar. Bu karışım kıymanın yağının dengelenmesini sağlarken hamurla birleştiği zaman lezzetin eşit bir şekilde dağılmasını gerçekleştirir. Bu yemeğin ağırlığını alarak lezzetini artıran bir sırdır.
Kebapçılarda ve pide salonlarında karşınıza çıkan özel lezzeti evde yakalamak her zaman mümkün olmayabilir. Bunun nedenini sadece tuz ve karabiber kullanılmasını ile alakalıdır. Yedi türlü baharat ise harcın içindeki sebzeleri suyuna karıştığında adeta doğal bir sos görevi görmektedir. Lahmacunu karakteristik derin aromasını ortaya çıkarmada bu gayet etkilidir. Aynı zamanda baharatın içerisinde bulunan zencefil ve havlıcan fırınlanmış etin çıtırlığıyla birleşmektedir. Böylece ortaya profesyonel ellerden çıkan gastronomik bir sonuç çıkmaktadır.
Yedi türlü baharat et yemeklerinde olduğu kadar sebze ağırlıklı fırın yemeklerinde de harikalar yaratabilmektedir. Patlıcan, biber ve patatesle yapılan sebze yemeklerinde ve fırın türlerinde bu baharatla yemeği harmanlayabilirsiniz. Adeta bambaşka bir kimliğe bürünen bu sebze yemeklerini fırına vermeden önce zeytinyağı ve yedi türlü baharat ile marine etmek sık kullanılan bir yöntemdir. Böylece pişme sırasında sebzelerin karamelize olan yüzeylerinde aromatik bir kabuk oluşmaktadır.
Bu baharatın kullanımı özellikle patlıcanlı yemeklerde bu sebzenin hafif acımsı tadını kırmaktadır. Ayrıca patlıcana tatlımsı ve dolgun bir lezzet kazandırmaktadır. Bununla birlikte fırın tepsisinin dibine çöken sebze sularının baharatla birleşmesi, ekmek banmak için harika bir sosu ortaya çıkarır. Vejetaryen yemeklerinde ise et tadı yoğunluğunu ve doyurucu bir lezzet derinliğini katmak isteyenler için harika bir seçenektir. Sebzelerin sade yapısını zenginleştirmek açısından yedi türlü baharat en etkili doğal müdahaleler yapmayı sağlar.
Sakatat mutfağımızda geniş yere sahiptir ve büyük bir kitle tarafından ilgi görmektedir. Özellikle işkembe ciğer gibi yiyeceklerin en yakın dostu olarak kabul görmektedir. Arnavut ciğeri hazırlanırken uygulama aşamasında bir miktar yedi türlü baharatı una karıştırmak, ciğerin ağır demir tadını yumuşatmaktadır.Kızarma sırasında da harika bir koku yaymasını sağlar. Bununla birlikte yürek kavurma ve ciğer sote gibi yemeklerde sakatatı yoğun dokusunu yumuşatarak ferahlatmaktadır. Bu lezzetin dengelenmesini sağlayan önemli bir detaydır.
Çorbalar açısından bakıldığında ise özellikle düğün çorbası ve et suyu bazlı yoğun çorbalarda kullanılmaktadır. Servis aşamasında bu çorbaların üzerine bir tutam, yedi türlü baharat eklemek, çorbanın lezzetini ve asaletini artıracaktır. Ayrıca ezogelin ve mercimek çorbası gibi klasik seçeneklerle bu baharat ile farklı bir yorum getirebilirsiniz. Toz biberi yağda yaktıktan sonra içerisine bir miktar yedi türlü baharat ekleyerek çorbanın aromasını bambaşka bir seviyeye çıkarabilirsiniz. Bu sayede çorba bir başlangıç olmanın ötesine geçerek iştah uyandırıcı bir aroma ile harika bir lezzet sunar.
Baskın ve yoğun bir karışım olduğu için yedi türlü baharat kullanımında önemli noktalara dikkat edilmelidir. Az ama öz şeklinde hareket ederseniz, hazırladığınız yemeğin daima lezzetli olmasını sağlayabilirsiniz. Yedi türlü baharatı gereğinden fazla kullanmak, diğer malzemelerin doğal tadını tamamen gölgeleyecektir.Aynı zamanda yemeğin rengini gereğinden fazla koyu hale getirir. Bunun için ölçülü bir şekilde bu özel baharat karışımını kullanmak tavsiye edilmektedir. Bir kilo et ya da sebze için ortalama bir tatlı kaşığı miktarında kullanım yeterlidir. Bu aromanın dengeli bir şekilde dağılması açısından ideal bir ölçüdür.
Bununla birlikte baharatın eklenme zamanı da önemli bir detaydır. Uzun süre pişirilecek tencere yemeklerinde baharatın acı tat vermemesi için pişirmenin orta ya da son aşamalarında eklenmesi önemlidir. Kebap parçalarında ya da fırın yemeklerinde ise baharatın ette iyice birleşmesi için en baştan eklenmesi gerekmektedir. Bununla birlikte bir süre marine edilmesi halinde lezzetin dokuları nüfuz etmesini daha verimli bir şekilde sağlar.
Bilindiği gibi yedi türlü baharat lezzet katmasının yanı sıra şifalı bir baharat karışımıdır. Bu kompleks karışımının uçucu yağlar açısından oldukça zengin bir yapısı vardır. Bu yağların hava ile temas etmesi zaman içerisinde etkisini kaybetmesine neden olmaktadır. Bu yüzden yedi türlü baharat saklama koşulları ve tazeliğinin korunması önemlidir. Yedi türlü baharatı saklama koşulları için şu detaylara dikkat etmelisiniz:
● Bu baharatın kendisine has keskin kokusunu ve şifasını muhafaza etmesi için serin ve nemden uzak yerlerde saklanması gerekir.
● Güneş görmeyen yerlerde ışık geçirmeyen materyale, koyu renkli seramik kaplar tercih edilmesi baharatın ömrünü uzatmaktadır.
● Bu baharatı kullandıktan sonra saklanan kapın kapağını sıkıca kapatmak gerekir.
● Bu sayede aromaların birbirine karışmasını ya da uçup gitmesini önlemek mümkündür.
● Baharatın uzun süre kullanılmayacağı durumlarda küçük porsiyonlar halinde saklamak önemlidir.
● Bu tazeliği korumak için uygulanan profesyonel bir yöntemdir.
Belirtilen detaylara dikkat etmezseniz yedi türlü baharatın tazeliğini yitirmemesi daha çabuk olur. Tazeliğini yitirdikten sonra topraklanmış hale gelmesi de kaçınılmaz olacaktır. Bu hale gelen baharatın yemekleri kullanılması belirlenen etkiyi ve derinliği katmayacaktır. Bu yüzden daima kaliteli ve taze üretim yapan yerlerden azar azar satın almak mantıklı bir yaklaşımdır.